Uczelnie na celowniku hakerów: jak zabezpieczyć lata badań naukowych

Uniwersytet to już nie tylko sale wykładowe i biblioteki, ale też rozbudowana infrastruktura obliczeniowa, laboratoria oraz ogromne zbiory danych stanowiących podstawę własności intelektualnej. W efekcie coraz częściej staje się celem ataków, w których napastnikowi nie chodzi o okup czy zniszczenie systemów, lecz o dyskretne wyniesienie dokumentacji, parametrów procesów technologicznych i wyników pracy badawczej. Ochrona cyfrowych zasobów nauki zaczyna więc być traktowana na równi z ochroną samych innowacji i pozycji konkurencyjnej kraju.

W biznesie skutki incydentu da się często zneutralizować, odtwarzając dane z backupu. W środowisku akademickim sprawa wygląda inaczej, bo utracone dane to zwykle owoc wieloletnich eksperymentów, zdobytych grantów, opublikowanych artykułów i pracy całych zespołów badawczych. Jeśli know-how oraz dokumentacja wyciekną przed etapem komercjalizacji, konkurenci mogą przeskoczyć kosztowne fazy prac rozwojowych bez własnego wysiłku. To nie jest scenariusz czysto hipotetyczny – grupa znana jako Mabna Institute włamała się na ponad 100 tysięcy kont akademickich na całym świecie, a łączny wolumen wykradzionych danych naukowych wyniósł 31,5 TB.

W związku z tym zabezpieczenie infrastruktury badawczej nie powinno się ograniczać do kontroli dostępu i uwierzytelniania wieloskładnikowego. Niezbędny jest też ciągły nadzór nad środowiskiem, który umożliwia SOC – zespół tego typu wychwytuje anomalie w zachowaniu systemów, rozpoznaje próby nieuprawnionego logowania i pozwala szybko odciąć zaatakowany fragment infrastruktury od resztysieci.

Dane muszą być nie tylko dostępne, ale też wiarygodne

Osobnym ryzykiem jest dyskretna ingerencja w rezultaty badań. Napastnik nie musi niczego usuwać – wystarczy, że zmodyfikuje kilka parametrów eksperymentu, a naukowcy nieświadomie zaczną opierać swoją pracę na zafałszowanych danych.

Jednym ze sposobów przeciwdziałania takim manipulacjom jest zastosowanie technologii WORM (Write Once, Read Many) w połączeniu z mechanizmem Object Lock dostępnym w pamięci obiektowej S3. Te rozwiązania chronią dane przed nadpisaniem, zmianą czy usunięciem w zdefiniowanym okresie, dzięki czemu nawet zdobycie konta administratora nie otwiera drogi do podważenia historycznych rekordów badawczych.

Osobną kategorią zagrożeń pozostaje ransomware, który może sparaliżować systemy uczelni i wstrzymać toczące się projekty badawcze. Taki scenariusz zrealizował się w Uniwersyteckim Dziecięcym Szpitalu Klinicznym w Białymstoku – po udanym atakuzablokowany został dostęp do systemów przechowujących dane osobowe pracowników, a prezes UODO wymierzył placówce karę w wysokości 66 500 zł za brak odpowiednich środków technicznych oraz nieprawidłową analizę ryzyka.

Amerykańska agencja CISA ostrzega, że przestępcy standardowo atakują także kopie zapasowe, starając się zniszczyć je równocześnie z systemem produkcyjnym. Z tego powodu samo posiadanie backupu nie wystarcza – kluczowe są niezmienne kopie danych (immutable backups), odizolowane od głównej infrastruktury pod względem sieciowym i geograficznym. Istotną rolę odgrywają tu również wskaźniki RPO i RTO, definiujące akceptowalny poziom utraty danych oraz czas potrzebny na przywrócenie działania środowiska.

W systemach uczelni przechowywany jest dorobek naukowy budowany przez całe pokolenia badaczy. Za każdym terabajtem danych stoi czyjaś praca: miesiące eksperymentów, lata badań, granty, publikacje i doktoraty. Bezpieczeństwo tych zasobów ma zupełnie inny ciężar gatunkowy niż zwykłe zabezpieczenie firmowych dokumentów

dr hab. Adam Kola, Prorektor ds. Nauki Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu

Exea: backup, WORM i SOC w polskiej infrastrukturze

Realna ochrona danych naukowych wymaga połączenia kilku elementów naraz: odpornego na awarie backupu, technologii gwarantujących niezmienność zapisanych informacji oraz nieprzerwanego monitoringu bezpieczeństwa. Nie można też pomijać kwestii lokalizacji infrastruktury i wynikającej z niej jurysdykcji – w przypadku danych o znaczeniu strategicznym przekłada się to na realną kontrolę nad miejscem ich przechowywania oraz nad przepisami, którym podlegają.

Ochrona danych o wysokiej wartości strategicznej wymaga świadomego wyboru infrastruktury oraz jurysdykcji. Bezpieczeństwo dorobku naukowego to nie tylko kwestia klasycznej kopii zapasowej, ale cyfrowej suwerenności i ochrony innowacyjności polskiej gospodarki. Dlatego łącząc kompleksowo certyfikowane rozwiązania kopii zapasowych z mechanizmami niezmienności WORM oraz monitoringiem przed cyberzagrożeniami w ramach profesjonalnych zespołów Security Operations Center tworzymy rozwiązanie, które gwarantuje naszym partnerom kontrolę nad ich unikatowymi zasobami

Łukasz Ozimek, COO Exea

Konkretnym wdrożeniem tej filozofii jest współpraca Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu z Exea Data Center. W ramach projektu wykorzystano pamięć obiektową S3 z mechanizmem Object Lock, zastosowano geograficzne rozproszenie danych oraz oparto całość na infrastrukturze zgodnej z wymogami certyfikacji Tier III Uptime Institute, działającej w obrębie polskiej jurysdykcji.