Zastrzeżony PESEL działa: rekordowa liczba udaremnionych wyłudzeń kredytów

Usługa Zastrzeż PESEL nie jest wymysłem sektora bankowego, lecz projektem rządowym, który wystartował 17 listopada 2023 roku. Pełną moc prawną zyskała jednak dopiero 1 czerwca 2024 roku i to właśnie ta data okazuje się kluczowa dla dalszych statystyk.

Od tamtego momentu instytucje finansowe muszą sprawdzać rejestr zastrzeżonych numerów PESEL w konkretnych sytuacjach:

• Banki - podczas zawierania umów kredytowych, pożyczkowych, leasingowych oraz przy otwieraniu rachunków oszczędnościowych i oszczędnościowo-rozliczeniowych.
• SKOK-i - przy udzielaniu kredytów, pożyczek oraz zakładaniu rachunków płatniczych.
• Notariusze - w trakcie przygotowywania aktów dotyczących transakcji nieruchomościami.
• Operatorzy telekomunikacyjni - przy wystawianiu duplikatu lub wtórnej karty SIM.

Konsekwencje prawne sprowadzają się do tego, że bank, który mimo zastrzeżenia numeru PESEL udzieli komuś kredytu, traci możliwość dochodzenia jego spłaty czy zbycia takiej wierzytelności.

Co pokazuje raport infoDOK

Warto przyjrzeć się bliżej raportowi Związku Banków Polskich infoDOK, a konkretnie dwóm istotnym wskaźnikom. Pierwszy dotyczy liczby dokumentów tożsamości zgłaszanych jako zastrzeżone w wyniku kradzieży lub zgubienia.

Od trzeciego kwartału 2024 roku, czyli pierwszego pełnego kwartału funkcjonowania usługi Zastrzeż PESEL ze skutkami prawnymi dla instytucji finansowych, widać wyraźny spadek tej liczby.

W komunikacie prasowym towarzyszącym raportowi Związek Banków Polskich w ogóle nie odniósł się do wpływu tej usługi na wyniki. Skąd zatem bierze się ten spadek?

Nie wiadomo z całą pewnością, czy Polacy po prostu rzadziej gubią dokumenty, czy przestępcy na razie zmniejszyli aktywność. Eksperci nie wykluczają żadnego z tych scenariuszy - część grup przestępczych może wstrzymywać działania albo testować metody trudniejsze do wychwycenia w statystykach. Jednocześnie budzi niepokój możliwość, że spadek liczby zastrzeżeń wynika ze zmniejszonej czujności obywateli lub mylnego wrażenia, że problem sam się rozwiązał.

Mniej zgłoszonych dokumentów nie musi oznaczać mniejszego ryzyka. Czasem cisza to tylko pozorny spokój przed kolejną falą prób. Dlatego szybkie zastrzeżenie dokumentu powinno być odruchem bezwarunkowym.

Włodzimierz Kiciński, Wiceprezes Związku Banków Polskich

Rekordowa liczba udaremnionych wyłudzeń

Drugi istotny wskaźnik z raportu dotyczy liczby udaremnionych prób wyłudzenia kredytów. Co ciekawe, pierwszy rekord w historii bazy Dokumentów Zastrzeżonych padł właśnie w kwartale uruchomienia usługi Zastrzeż PESEL, czyli w trzecim kwartale 2023 roku, a od tego momentu wynik rośnie niemal nieprzerwanie, z jednym tylko wyjątkiem. Drugi kwartał 2025 roku przyniósł absolutny rekord w całej historii bazy prowadzonej od 2008 roku.

Te dane trzeba zestawić z malejącą liczbą zgłaszanych zagubień i kradzieży dokumentów. Do listopada 2023 roku korelację tę można było tłumaczyć prosto: im więcej zastrzeżonych dokumentów, tym więcej udaremnionych prób wyłudzenia kredytu.

Po tej dacie sytuacja się zmienia, ponieważ to właśnie usługa Zastrzeż PESEL w głównej mierze odpowiada za blokowanie oszustw. Gdy przestępca posługuje się cudzym dokumentem tożsamości - znalezionym, skradzionym albo podrobionym - próbując wyłudzić na jego podstawie kredyt, samo zastrzeżenie numeru PESEL wystarczy, by taką próbę udaremnić, nawet jeśli sam dokument nigdy nie został zgłoszony jako utracony.

Spadek liczby zastrzeżeń samych dokumentów tłumaczy się przede wszystkim popularnością usługi Zastrzeż PESEL, dostępnej do włączenia i wyłączenia w aplikacji mObywatel, w której wcześniej pojawiła się też funkcja potwierdzania tożsamości. Coraz więcej osób po prostu nie nosi już dokumentów przy sobie, więc rzadziej je gubi i rzadziej pada ofiarą kradzieży.

Już ponad 6,5 miliona osób zdecydowało się na zastrzeżenie numeru PESEL. Dzięki temu ograniczamy ryzyko, że przestępcy posłużą się naszymi danymi na przykład do wyłudzenia kredytu. Co ważne, można to zrobić szybko i łatwo w aplikacji mObywatel. Zastrzeżenie numeru PESEL zajmuje tylko kilka chwil, a może nas skutecznie ochronić przed skutkami kradzieży danych osobowych. Zachęcam do tego każdego.

Krzysztof Gawkowski, wicepremier i minister cyfryzacji, wypowiedź z 17 czerwca 2025 roku

Duża część Polaków zdecydowała się na profilaktyczne zastrzeżenie numeru PESEL - od początku 2025 roku liczba osób z aktywnie zastrzeżonym numerem wzrosła o ponad milion. To tłumaczy tak wyraźny wzrost liczby udaremnionych prób wyłudzeń kredytów odnotowany w statystykach.

Źródło: Związek Banków Polskich / Ministerstwo Cyfryzacji.

Źródło: AntyWeb