Interfejs mózg-komputer coraz bliżej codziennego użytku - dla pacjentów to szansa na samodzielność

Gdy Elon Musk pokazał światu Neuralink, w głowach wielu odbiorców odżyły obrazy znane z „Cyberpunka 2077”. Nic dziwnego - o testach na ludziach mówiono od dawna, ale konkretne dowody długo nie nadchodziły. Przełom nastąpił w 2023 roku, gdy zaczęły się pojawiać pierwsze zgody na takie testy. Rodzi się jednak zasadne pytanie: czy w ogóle chcemy, żeby ktoś ingerował w nasz mózg? Jednoznacznej odpowiedzi nie ma. Zdrowa większość odruchowo odpowie „nie”, myśląc głównie o sobie i osobach w podobnej sytuacji. Perspektywa zmienia się jednak radykalnie, gdy w grę wchodzą ludzie, którym samodzielne, pełne życie nie jest dane.

To właśnie dla nich interfejs mózg-komputer (BCI) może okazać się realnym ratunkiem.

Zwykła rozmowa jako najważniejsza funkcja BCI

Rzadko zdajemy sobie sprawę, ile treści niesie ze sobą codzienna rozmowa poza samymi słowami. Liczy się barwa i ton głosu, mimika twarzy, gesty rąk, kiwnięcie głową czy podniesiony kciuk. Nierzadko wystarczy samo spojrzenie, by wypowiedziane zdanie zyskało zupełnie inny sens.

U osoby z ciężkim paraliżem wszystkie te elementy mogą zaniknąć praktycznie w tym samym momencie.

Dlatego tak dużą uwagę przyciągają wyniki prac zespołu z Uniwersytetu Kalifornijskiego w San Francisco. Zbudowany przez nich system BCI nie ogranicza się do odtwarzania samej mowy - naukowcy postawili sobie za cel odwzorowanie komunikacji bliższej tej, jaką prowadzimy na co dzień. Ich rozwiązanie jest w stanie równocześnie odczytywać sygnały odpowiadające za mowę i gesty, a potem przekładać je na ruchy cyfrowego awatara. Punktem wyjścia jest przekonanie, że samo odzyskanie tekstu czy głosu - zwłaszcza w syntetycznej formie - nie jest równoznaczne z przywróceniem naturalnej komunikacji. Nikt z nas nie rozmawia jak automat z ekspresją przypominającą wczesne syntezatory mowy typu „Iwona”.

Badacze zauważyli przy tym coś istotnego: gdy mówienie i gestykulacja zachodzą jednocześnie, aktywność mózgu nie jest prostym złożeniem dwóch niezależnych wzorców, lecz zjawiskiem znacznie bardziej złożonym. Skupienie się wyłącznie na mowie, bez uwzględnienia gestów, oznaczałoby więc utratę istotnej części informacji.

BCI jako narzędzie przywracające godność

Rzeczywistość poza murami laboratorium wygląda jednak zupełnie inaczej niż eksperymenty prowadzone w kontrolowanych warunkach. W czerwcu na pierwsze strony trafiła historia 47-letniego Caseya Harrella. Mieszkaniec Kalifornii, u którego zdiagnozowano stwardnienie zanikowe boczne, przez blisko dwa lata korzystał z wszczepionego interfejsu mózg-komputer - nie w laboratoryjnych warunkach kilkuminutowego testu, ale w codziennym życiu, we własnym domu, rozmawiając z żoną, pisząc maile i wykonując pracę.

Wszczepiony implant rejestrował próby wypowiadania słów i zamieniał je na tekst oraz mowę syntetyczną. Dzięki niemu Harrell mógł też kontrolować kursor, korzystać z internetu, pisać wiadomości, obsługiwać skrzynkę mailową i brać udział w wideorozmowach. Cały system działał w połączeniu z urządzeniem śledzącym ruchy oczu.

To pokazuje, dlaczego warto przestać myśleć o interfejsie mózg-komputer jak o zwykłym urządzeniu elektronicznym. Za tą technologią stoi coś większego niż sam schemat techniczny - chodzi o niezależność.

Nie znaczy to, że taki implant można dziś po prostu kupić w sklepie - dostęp do technologii pozostaje ściśle ograniczony, a do testów kwalifikowani są tylko wybrani pacjenci. Widać jednak wyraźnie, jak fundamentalna jest różnica między „działaniem przez kilka minut w laboratorium” a codziennym, domowym użytkowaniem takiego rozwiązania przez pacjenta.