Luka płacowa: finanse i IT z największymi różnicami w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn

Przedstawicielka Stowarzyszenia Tkalnia Anna Jurek w rozmowie z PAP przyznała, że to właśnie sektor finansowy oraz IT wyróżniają się najwyższymi dysproporcjami w wynagrodzeniach kobiet i mężczyzn. Jak zauważyła, zupełnie inaczej sytuacja wygląda w edukacji i usługach, gdzie różnice są najmniejsze. Zwróciła też uwagę, że skala nierówności płacowych jest znacznie wyższa w firmach prywatnych niż w instytucjach publicznych.

Luka płacowa to wskaźnik pokazujący, o ile średnie zarobki kobiet odbiegają od zarobków mężczyzn. Zasada jest prosta: im wartość bliższa zeru, tym mniejsza nierówność między płciami.

• Skala luki płacowej w Polsce zmienia się w zależności od branży, metodologii liczenia i wykorzystanych danych.
• Finanse i IT notują największe różnice, edukacja i usługi najmniejsze, a firmy prywatne wypadają gorzej niż sektor publiczny.
• Z analiz Stowarzyszenia Tkalnia wynika, że luka odbija się nie tylko na aktualnej wypłacie, ale też na finansowej samodzielności i emeryturach kobiet.

Narzędzie liczące wynagrodzenia zestawia różne dane i scenariusze

Stowarzyszenie Tkalnia, wykorzystując dane Głównego Urzędu Statystycznego, opracowało kalkulator luki płacowej jako część kampanii „Gdzie są pieniądze kobiet?”. Jak przekazała PAP Anna Jurek, narzędzie pozwala kobietom sprawdzić, jakie zarobki mogłyby osiągać, gdyby były mężczyznami.

Przyznała, że praca nad kalkulatorem wiązała się z wieloma przeszkodami – temat okazał się skomplikowany, a znalezienie danych porównujących zarobki kobiet i mężczyzn w konkretnych kategoriach, których im więcej, tym lepszy efekt, nie było łatwe.

Tworząc kalkulator, musieliśmy oprzeć się na danych. Według Eurostatu średnia luka płacowa w Polsce wynosi około 7-8 procent, co nie jest zbyt wielką różnicą. Z kolei Instytut Badań Strukturalnych podaje, że skorygowana luka wynosi 15-20 procent czyli sporo. Zadaliśmy sobie pytanie: gdzie leży prawda? Raczej nie pośrodku, bo należy wziąć pod uwagę wiele czynników, aby nie zakłamać obrazu, a jednocześnie stworzyć jak najbardziej precyzyjne narzędzie

Anna Jurek, Stowarzyszenie Tkalnia

Do budowy kalkulatora posłużyły dane GUS opublikowane w styczniu 2025 roku. Z raportów cząstkowych wynika, że przeciętna luka płacowa w Polsce sięga około 7,5 proc. – wynik ten najbardziej odpowiada danym z tego okresu. Na stronie pieniadzekobiet.pl użytkownik może obliczyć różnicę w zarobkach, wybierając takie kryteria jak płeć, wiek, rozmiar firmy, województwo czy branża. Przy tworzeniu narzędzia konsultowała ekonomistka prof. Anna Zacharowska-Mazurkiewicz z Uniwersytetu Jagiellońskiego.

Które branże dzieli największa, a które najmniejsza przepaść płacowa

Największe dysproporcje w zarobkach między kobietami i mężczyznami występują w sektorze finansowym oraz IT. Najmniejsze - w edukacji i działalności usługowej, gdzie zarobki są niskie. Można zauważyć, że luka płacowa jest wyraźnie wyższa w sektorze prywatnym i może być nawet dwukrotnie mniejsza w sektorze publicznym

Anna Jurek, Stowarzyszenie Tkalnia, powołując się na dane Instytutu Badań Strukturalnych

Jurek zaznaczyła, że gdy luka płacowa jest niewielka i mierzona w kilku procentach, zwykle nikt jej nie zauważa ani nie traktuje jako problemu.

Wiemy, że ludzie o różnych kompetencjach różnie zarabiają, ale luka płacowa przekłada się na miesięczną wypłatę, na bezpieczeństwo ekonomiczne i oszczędności, na zależność albo niezależność finansową, a także na nasze przyszłe emerytury

Anna Jurek, Stowarzyszenie Tkalnia

Macierzyństwo jako jedna z przyczyn nierówności w zarobkach

Według Jurek nierówności płacowe mają związek z rodzicielstwem, a konkretnie z mechanizmem nazywanym „karą za macierzyństwo”.

Kiedy pojawia się dziecko, ktoś z rodziny wypada z rynku pracy. Częściej mężczyźni zostają w pracy, zarabiają więcej, mają szansę na rozwój swoich możliwości zawodowych i awans. Kobiety w tym czasie zajmują się obowiązkami domowymi i opiekuńczymi. I choć, będąc mamą na przykład trojga dzieci ma się świetne kompetencje logistyczne, zwykle kobieta nie wpisuje ich w CV, bo często obawia się, że bycie mamą, szczególnie trójki dzieci, może raczej zniechęcać pracodawców do jej zatrudnienia

Anna Jurek, Stowarzyszenie Tkalnia

Jurek podkreśliła również, że kalkulator uwzględnia także sytuacje odwrotne, w których to kobiety zarabiają więcej od mężczyzn – dzieje się tak na przykład w branży budowlanej, gdzie coraz więcej kobiet pracuje jako inżynierki.

Tworząc kalkulator luki płacowej, nie chcieliśmy doprowadzić do polaryzacji między kobietami i mężczyznami. Zdajemy sobie sprawę, że generalizowanie choć ułatwia nam życie, to też rozleniwia nasze mózgi i nie daje precyzyjnego oglądu świata. Kalkulator ma pomóc wytłumaczyć trudne zagadnienie ekonomiczne, w sposób łatwy, tak by były one jak najbliższe naszemu ciału. Warto także pamiętać, że luka płacowa, która uderza w kobiety, uderza jednocześnie w rodziny, obniżając poziom jej niezależności finansowej

Anna Jurek, Stowarzyszenie Tkalnia

W ramach kampanii „Gdzie są pieniądze kobiet?” Stowarzyszenie Tkalnia zapowiedziało publikację raportu dotyczącego finansowania projektów skierowanych do kobiet w Polsce – ma to nastąpić w marcu 2027 roku.