Badanie Stanforda: sztuczna inteligencja nie zabiera masowo pracy, ale odcina młodym drogę do kariery

Choć sztuczna inteligencja nie przyczyniła się jeszcze do masowej redukcji etatów w gospodarce USA, jej konsekwencje odczuwają przede wszystkim osoby stawiające pierwsze kroki na rynku pracy. Wynika to z najnowszego badania zespołu Stanford Digital Economy Lab, według którego w zawodach mocno eksponowanych na wpływ AI zatrudnienie młodych ludzi w wieku 22-25 lat rośnie znacznie słabiej niż w profesjach mniej dotkniętych automatyzacją.

Analizę przygotowali ekonomiści Erik Brynjolfsson, Bharat Chandar i Ruyu Chen, opierając się na zanonimizowanych danych płacowych firmy ADP, obejmujących miliony amerykańskich pracowników. Najnowsza edycja badania sięga danymi do czerwca 2026 roku.

Autorzy nie wykazali, aby AI wypierała pracowników w skali całej gospodarki. Obraz zmienia się jednak, gdy skupimy się wyłącznie na najmłodszych zatrudnionych. W profesjach najbardziej podatnych na automatyzację poziom zatrudnienia osób w wieku 22-25 lat jest dziś niższy o około 19% od tego, jaki obserwowalibyśmy, gdyby rósł w tempie porównywalnym do zawodów mniej narażonych na AI. Takiej rozbieżności nie zaobserwowano wśród pracowników z większym doświadczeniem zawodowym.

Licząc od 2022 roku, zatrudnienie młodych w 40% zawodów najsilniej związanych z ryzykiem automatyzacji zmniejszyło się o około 11%. Jednocześnie w pozostałych 60% profesji, gdzie AI ma mniejsze znaczenie, w tym samym okresie odnotowano wzrost na poziomie około 10%. Badacze podkreślają, że zmiana ta wynika głównie z ograniczenia rekrutacji nowych osób, a nie z nasilonych zwolnień czy odejść z własnej inicjatywy.

Zastępowanie zadań szkodzi bardziej niż wspieranie pracownika

W pracy badawczej wykorzystano między innymi Anthropic Economic Index, umożliwiający odróżnienie sytuacji, gdy AI zastępuje człowieka w konkretnym zadaniu, od tych, w których technologia jedynie ułatwia mu wykonywanie obowiązków.

Najsilniejsze pogorszenie sytuacji młodych dotyczy zawodów, w których AI potrafi samodzielnie przejąć określone czynności - jako przykłady autorzy wymieniają księgowych, audytorów oraz pracowników recepcji i punktów informacyjnych. Znacznie korzystniej wygląda sytuacja tam, gdzie sztuczna inteligencja działa jako wsparcie zwiększające produktywność człowieka, a nie jego zamiennik.

Istotny jest również rodzaj wiedzy wymaganej na danym stanowisku. Prace oparte na sformalizowanych procedurach, instrukcjach i ustandaryzowanych zasadach są bardziej narażone na spadek liczby ofert dla osób wchodzących na rynek pracy. Z kolei doświadczeni specjaliści częściej bazują na wiedzy zdobytej przez lata praktyki, obserwacji rzeczywistych sytuacji i relacji zawodowych - a to trudniej odwzorować w modelu AI.

Miejsca pracy zostają, ale brakuje wejścia na rynek

Wnioski płynące z danych Stanforda opisują zjawisko mniej widowiskowe niż masowe zwolnienia, lecz potencjalnie równie poważne w skutkach. Firmy mogą utrzymywać liczbę stanowisk zajmowanych przez doświadczonych specjalistów, jednocześnie zmniejszając liczbę wejściowych ról, które dotąd pozwalały zdobyć pierwsze zawodowe doświadczenie.

Efekty dotyczące stanowisk dla osób rozpoczynających karierę, które mierzymy, są rzeczywiste, trwałe i coraz większe

Erik Brynjolfsson w rozmowie z The Washington Post

Brynjolfsson ostrzega przed scenariuszem, w którym rynek pracy zachowa ogólną liczbę etatów, lecz stopniowo odcina dostęp do niego osobom, które dopiero zaczynają karierę zawodową.

Autorzy zalecają jednak umiar w porównywaniu kolejnych edycji badania. Pierwsze wyniki opublikowane w 2025 roku mówiły o spadku zatrudnienia młodych w najbardziej narażonych zawodach na poziomie około 13% względem grupy porównawczej. Po rozszerzeniu bazy danych i udoskonaleniu metodologii statystycznej, w aktualizacji z 12 sierpnia 2026 roku Stanford podaje dla tej samej miary wartości 15% w lipcu 2025 roku oraz 19% w czerwcu 2026 roku.