Rodzice nie chcą być cyfrowymi przewodnikami swoich dzieci, choć dzieci właśnie ich oczekują

Choć to rodzice i opiekunowie mają największe predyspozycje do tego, by czuwać nad cyfrowym dobrostanem i higieną cyfrową swoich dzieci, w praktyce rzadko biorą na siebie ten ciężar. Centralny Ośrodek Informatyki postanowił temu przeciwdziałać, uruchamiając program „Cyfrowe mosty” - inicjatywę edukacyjną, która ma spinać pokolenia i ułatwiać przekazywanie wiedzy, dobrych praktyk oraz właściwych zachowań w internecie.

Ranga wydarzenia inaugurującego program pokazuje, że stoi za nim poważne wsparcie polityczne. W konferencji otwierającej wzięli udział dyrektor COI Radosław Maćkiewicz oraz wicepremier i minister cyfryzacji Krzysztof Gawkowski. Nie zabrakło również dr. Macieja Dębskiego z fundacji Dbam o Mój Zasięg, która pełni funkcję partnera merytorycznego przedsięwzięcia.

Radosław Maćkiewicz zaznaczył, że towarzyszenie dzieciom w cyfrowym świecie ma fundamentalne znaczenie dla ich bezpieczeństwa - wspólne rozmowy, dzielenie się wiedzą i doświadczeniem sprawiają, że młodzi korzystają z technologii bardziej świadomie i odpowiedzialnie.

Maciej Dębski podkreślił z kolei, że to rodzice kształtują postawy dzieci, ustalają reguły i pełnią funkcję autorytetu. Zwrócił też uwagę, że zasady sprawdzają się najlepiej wtedy, gdy dotyczą zarówno dorosłych, jak i dzieci - młodzi ludzie mają bowiem tendencję do naśladowania zachowań swoich opiekunów.

Krzysztof Gawkowski zadeklarował, że będzie namawiał resort edukacji do wprowadzenia osobnego przedmiotu poświęconego higienie cyfrowej już od pierwszych klas szkoły podstawowej. Jednocześnie przyznał, że nawet po wprowadzeniu takich zajęć główna odpowiedzialność za edukację dzieci w tym zakresie i tak spocznie na rodzicach i opiekunach.

Fundamentem programu są badania przeprowadzone przez COI wspólnie z fundacją Dbam o Mój Zasięg. Analizie poddano różnice w tym, jak dorośli i dzieci doświadczają cyberprzestrzeni - jak oceniają własne kompetencje, kogo traktują jako autorytet w tej dziedzinie i czego potrzebują, by czuć się bezpiecznie w sieci. Celem badania było ustalenie, kto realnie może pełnić rolę cyfrowego przewodnika dla najmłodszych.

W badaniu wzięło udział 2740 osób - rodzice i dzieci w przedziale wiekowym 10-16 lat oraz rodzice dzieci w wieku 7-9 lat. Główny wniosek płynący z analizy jest jednoznaczny: to dorośli, a zwłaszcza rodzice, mają największy wpływ na to, jak bezpiecznie i jak dobrej jakości doświadczenie mają dzieci w sieci, a tej odpowiedzialności nie da się przenieść ani na państwo, ani na szkołę.

Rola cyfrowego przewodnika zamiast abdykacji

Wyniki badania ujawniają wyraźną rozbieżność w tym, jak rolę przewodnika cyfrowego postrzegają dorośli, a jak dzieci.

Aż 71% dzieci w wieku 10-16 lat widzi w swoich rodzicach przewodników, którzy uczą je bezpiecznego i odpowiedzialnego korzystania z technologii. Tymczasem po stronie dorosłych podobne przekonanie o pełnieniu tej roli deklaruje jedynie 55% badanych.

To właśnie rodzice i opiekunowie budzą największe zaufanie dzieci jako źródło wiedzy o internecie i aplikacjach - wskazuje na nich 84% badanych. Dla porównania nauczycielom ufa 70% dzieci, a sztucznej inteligencji, influencerom czy mediom społecznościowym - jedynie około 33%. Poczucie, że rodzic pełni funkcję cyfrowego przewodnika, jest najsilniejsze wśród 11-latków (88%), ale wyraźnie słabnie u 15-latków, spadając do 60%. Rodzic postrzegany przez dziecko jako taki przewodnik to zazwyczaj ojciec poniżej 39. roku życia, o wyższych dochodach, wychowujący dziecko wspólnie z partnerem i stosujący domowe zasady korzystania z internetu.

Wśród rodziców, którzy nie czują się kompetentni w tej roli, tylko co piąty deklaruje chęć zmiany tego stanu rzeczy w przyszłości. Jako bariery wskazują brak wiedzy (23%) oraz brak odpowiednich szkoleń (19%).

Abdykacja z roli rodzica, abdykacja dorosłych z brania odpowiedzialności za jakość doświadczenia dzieci w Sieci jest znamienna.

Agnieszka Kosiak, trenerka biznesu, edukatorka, działaczka Grupy Roboczej AI (GRAI) przy Ministerstwie Cyfryzacji, w rozmowie z ITwiz

Zdaniem Agnieszki Kosiak badanie zrealizowane na potrzeby programu „Cyfrowe mosty” dobrze oddaje skalę tego zjawiska. Autorzy raportu podkreślają, że obecność dorosłego przewodnika działa niczym „tarcza ochronna dla dziecka” - młodzi ludzie mogący liczyć na wsparcie opiekunów spędzają w sieci mniej czasu i rzadziej doświadczają niebezpiecznych sytuacji online.

Płynne poczucie własnych kompetencji

Z badania wynika, że mimo iż rodzice często oceniają swoje umiejętności niżej niż dzieci, faktycznie obie grupy reprezentują zbliżony poziom kompetencji cyfrowych mierzony według kwestionariusza Short DigComp 10 - średni wynik wynosi 18 punktów na 30 zarówno u dorosłych, jak i u dzieci.

Dzieci częściej jednak osiągają wyniki powyżej 20 punktów - dotyczy to 43% z nich, podczas gdy wśród dorosłych odsetek ten wynosi 36%. Młodzi szczególnie wysoko oceniają swoje umiejętności w zakresie komunikacji i współpracy online - aż 75% z nich.

Prośby o pomoc techniczną przy problemach z komputerem czy internetem trafiają do rodziców rzadko - 15% z nich nigdy nie usłyszało takiego pytania, a 79% jedynie sporadycznie. Inaczej wygląda to przy nowych, nieznanych wcześniej zadaniach, takich jak zakładanie konta czy pierwsze uruchomienie aplikacji - w tych sytuacjach 51% młodych sięga po pomoc rodzica, a 47% próbuje poradzić sobie samodzielnie.

W Sieci bez zasad

Raport pokazuje wyraźne braki, jeśli chodzi o ustalanie reguł i prowadzenie rozmów na temat internetu. Aż w 40% domów nie funkcjonują żadne zasady dotyczące korzystania z sieci.

Tam, gdzie zasady jednak obowiązują - a dotyczy to 39% rodzin - najczęściej chodzi o ograniczenia czasowe (42% wskazań), rozmowy o tym, czego dziecko doświadcza online (41%) oraz zakaz korzystania z urządzeń podczas posiłków (38%).

O ile 82% rodziców deklaruje, że dziecko miało choć niewielki udział w ustalaniu zasad, o tyle co piąte dziecko twierdzi, że nie miało na nie żadnego wpływu.

Dzieci znacznie chętniej informują rodziców o zagrożeniach napotkanych w sieci, gdy ci sami dzielą się z nimi własną wiedzą i doświadczeniem dotyczącym internetu. Mimo to co szesnaste dziecko przyznaje, że rodzice w ogóle nie rozmawiają z nim o tym, co dzieje się w sieci.

Wzorce higieny cyfrowej wynosi się z domu

Zarówno młodzi, jak i dorośli spędzają w sieci znaczną część doby, a badanie ujawnia ciekawe rozbieżności w tym, jak postrzegają nawzajem swoje nawyki.

Przeciętny nastolatek poświęca internetowi (poza czasem nauki) około 4 godzin dziennie. Rodzice deklarują podobny poziom - średnio 3,7 godziny w dni robocze i 4,5 godziny w weekendy, nie licząc obowiązków zawodowych. Mimo to rodzicom wydaje się, że ich dzieci spędzają w sieci co najmniej godzinę mniej niż w rzeczywistości.

Poziom higieny cyfrowej w obu grupach jest zbliżony i mieści się w granicach przeciętnej. 42% dzieci deklaruje, że często lub zawsze sięga po urządzenia tuż przed snem lub zaraz po przebudzeniu.

Badanie potwierdza, że dorośli - również ci, którzy „cyfrowo abdykowali” - i tak przekazują dzieciom określone wzorce zachowań. Widoczny jest wyraźny związek między higieną cyfrową rodziców a ich dzieci: zarówno dobre, jak i złe nawyki przechodzą ze starszego pokolenia na młodsze.

Rola rodziców we wchodzeniu dzieci w świat cyfrowy jest kluczowa. To oni modelują po raz pierwszy postawy, wyznaczają zasady i są autorytetami. To również rodzice powinni wprowadzać dziecko w świat nowych technologii, zwracać uwagę na proces naśladowania i uczyć pozytywnego korzystania z nowych technologii. Wprowadzając zasady, warto pamiętać, że one najlepiej działają, kiedy obowiązują obie strony – dorosłych i dzieci. Młodzi często odwzorowują nasze zachowania

dr Maciej Dębski, założyciel i prezes fundacji Dbam o Mój Zasięg

Życie upływa w Sieci

Przeciętny nastolatek spędza w internecie, poza czasem nauki, około 3,8 godziny dziennie, natomiast rodzice zaniżają ten szacunek, oceniając go średnio na 3,4 godziny. Aż 44% rodziców ocenia ten czas krytycznie, uznając go za zbyt długi, choć dwie trzecie dzieci twierdzi, że ich rodzice korzystają z internetu „w sam raz”. Rodzice najczęściej (37% wskazań) uważają, że dla dziecka optymalna jest jedna godzina online dziennie, podczas gdy młodzi najczęściej wybierają trzy godziny (30%).

Według deklaracji rodziców 28% nastolatków korzystało z ekranów do oglądania filmów lub bajek jeszcze przed ukończeniem 7. roku życia. Aż dwie trzecie rodziców przyznaje, że zdarzyło im się stracić kontrolę nad czasem, jaki przedszkolak spędzał przed ekranem. Najczęstsze powody zakupu pierwszego telefonu dla dziecka to chęć łatwego kontaktu z nim (53%) oraz poczucie bezpieczeństwa - zarówno po stronie rodzica (42%), jak i dziecka (41%).

Niemal wszyscy młodzi w wieku 10-16 lat, bo aż 96%, aktywnie korzystają z co najmniej jednego portalu społecznościowego. Pierwsze konto zakładają średnio w wieku 11 lat.

Rodzice najbardziej obawiają się, że ich dziecko koresponduje z osobą znaną wyłącznie z internetu (29%) lub że stało się świadkiem hejtu bądź cyberprzemocy (22%). Tylko 35% rodziców jest przekonanych, że ich dziecko nie zetknęło się z żadnym z wymienionych zagrożeń.

Dzieci, które traktują rodziców jako cyfrowe wsparcie, spędzają w sieci mniej czasu i rzadziej trafiają na niebezpieczne sytuacje. Co więcej, gdy rodzic dzieli się swoją wiedzą i doświadczeniem, znacznie częściej to właśnie od dziecka dowiaduje się o napotkanych zagrożeniach - wskazuje na to 71% odpowiedzi.

Program „Cyfrowe Mosty”

W odpowiedzi na wnioski płynące z raportu Centralny Ośrodek Informatyki uruchamia program edukacyjny „Cyfrowe Mosty”, którego zadaniem jest dostarczenie dorosłym wiedzy i narzędzi potrzebnych do pełnienia funkcji cyfrowego przewodnika. Program zakłada:

• budowanie i przekazywanie wiedzy oraz praktycznego know-how
• udostępnianie narzędzi do pobrania i wdrożenia w rodzinie, w tym materiałów edukacyjnych i wskazówek
• serię podcastów z udziałem ekspertów z różnych dziedzin - IT, psychologii, socjologii i prawa - mających pomóc dorosłym aktywnie uczestniczyć w cyfrowej codzienności młodych

Inicjatywę realizuje COI we współpracy z Fundacją Dbam o Mój Z@sięg, pełniącą funkcję patrona merytorycznego, oraz przy honorowym patronacie Ministerstwa Cyfryzacji i Rzecznika Praw Dziecka.

Źródło: ITwiz